Om dit te onderzoeken hebben we een enquête uitgezet onder leraren, ondersteunend personeel en schoolleiders binnen het Amsterdamse primair onderwijs (po), speciaal onderwijs (v)so en voortgezet onderwijs (vo). Ook hebben we focusgroepen georganiseerd met mensen die werken in het Amsterdamse mbo.

Onderwerpen die spelen

Deelnemers uit zowel het po, vo als (v)so geven aan dat conflictgebieden wereldwijd, discriminatie en racisme en lhbtiqa+-discriminatie vraagstukken zijn die het meest spelen bij hen op school of in de klas. Onderwijsprofessionals in het vo geven wel vaker aan dat deze onderwerpen spelen dan onderwijsprofessionals in het po.

Er zijn verschillende manieren waarop deze onderwerpen kunnen spelen op school. Een vraagstuk kan worden besproken in de lessen, maar zich ook uiten in conflicten of discussies. Leerlingen stellen onder andere in de klas vragen over conflictgebieden wereldwijd. Soms hebben zij zelf een connectie met het conflictgebied. Hierbij ontstaan soms discussies en spanningen.

Aan het thema racisme en discriminatie besteden scholen aandacht in lessen. Maar dit thema speelt ook doordat er discriminatie plaatsvindt onder leerlingen. De deelnemers geven ook aan dat zij soms beschuldigd worden van discriminatie door leerlingen of ouders.

Ook lhbtiqa+-discriminatie wordt besproken op scholen. Deelnemers ervaren dat het een gevoelig onderwerp is onder de leerlingen. Zo zijn er leerlingen die niet willen deelnemen aan activiteiten over dit thema. Ook gebruiken zij woorden als ‘homo’ en ‘gay’ onderling als scheldwoorden.

Vraagstukken bespreekbaar maken

Twee derde (63 procent) van de deelnemers voelt zich (zeer) bekwaam in het bespreekbaar maken van maatschappelijke vraagstukken. 30 procent van het personeel geeft aan dat ze zich niet bekwaam maar ook niet onbekwaam voelen. 6 procent voelt zich (zeer) onbekwaam. Zij geven aan dat zij niet opgeleid zijn om deze vraagstukken bespreekbaar te maken.

De meeste deelnemers geven aan dat gastlessen over specifieke thema’s zouden kunnen helpen om maatschappelijke vraagstukken bespreekbaar te maken. Ook lesbrieven over actuele maatschappelijke onderwerpen, hulp om de sociale veiligheid te verbeteren en een positieve groepsdynamiek in de klas zouden kunnen helpen.

Ondersteuning

De gemeente biedt verschillende vormen van ondersteuning om deze vraagstukken op school bespreekbaar te maken. Over het algemeen zijn de deelnemers redelijk bekend met het ondersteuningsaanbod voor de doelgroep waarmee zij werken.

Sommige deelnemers zouden iets willen veranderen aan de vorm van het aanbod. Zo hebben ze behoefte aan gastlessen maar dan wel van ervaringsdeskundigen en jongeren zelf. Ook missen zij verschillende onderwerpen in het aanbod zoals genderdiversiteit, seksuele oriëntatie, vrouwenrechten, de situatie in Palestina en islamofobie. Daarnaast noemt een deel dat de bekendheid met het huidige aanbod vergroot kan worden.

Hoewel het thema discriminatie en racisme vaak wordt genoemd als vraagstuk dat speelt, geeft een minderheid van de deelnemers aan dat zij behoefte hebben aan ondersteuning bij het tegengaan van deze of andere vormen van uitsluiting op school. Onderwijsprofessionals in het vo hebben vaker deze behoefte dan onderwijsprofessionals in het po.

Meer dan de helft (54 procent) van de deelnemers heeft soms of vaak contact met ouders/verzorgers van leerlingen over maatschappelijke vraagstukken. In het po geeft een groter deel dit aan dan in het vo. Een kwart heeft behoefte aan hulp of ondersteuning hierbij zoals gastlessen, sprekers en voorlichting op school voor leerlingen, ouders en leraren.

Mbo

Uit de focusgroepen met deelnemers die in het mbo werken, blijkt dat ook hier het onderwerp conflictgebieden wereldwijd speelt. Andere vraagstukken die spelen, zijn de digitale wereld, man-vrouwrolverdeling, huisvesting, seksualiteit/lhbtiqa+ en politiek.

Onderwijsprofessionals uit het mbo geven aan dat het lastig kan zijn om te bepalen aan welk onderwerp de onderwijsinstelling aandacht moet geven. Ook zeggen zij dat studenten hen soms wantrouwen. Er heerst soms het beeld bij studenten dat docenten hen een bepaald standpunt moeten aanleren vanuit de mbo-instelling.

De mate waarin de deelnemers zich bekwaam voelen om op een effectieve manier maatschappelijke vraagstukken bespreekbaar te maken verschilt van persoon tot persoon. De deelnemers geven onder andere aan behoefte te hebben aan meer lesuren voor burgerschap, met meer focus op het leren van vaardigheden. Daarnaast hebben ze behoefte aan een beter vindbaar ondersteuningsaanbod.