Wat is statistiek?

Onderzoek en Statistiek stelt regelmatig statistieken vast.
Maar, hoe doen we dat? Wat is statistiek eigenlijk? Wat zijn bevolkingsstatistieken? Hoe doe je een representatief onderzoek? Hoe stellen we vragen aan Amsterdammers? En, hoe doen we een enquête in het echt?

Wat is statistiek?
Statistiek houdt zich bezig met het verzamelen en analyseren van gegevens. Bij O&S draait het om de statistieken over Amsterdam. Wat kunnen we zeggen over Amsterdammers en Weespers?
Om dat uit te zoeken, doen we onderzoek. We stellen bijvoorbeeld vragen aan inwoners en analyseren hun antwoorden. Sommige gegevens mogen we uit de BRP halen, de Basisregistratie Personen. In die administratie staat informatie over elke inwoner. Hierin worden de belangrijkste gegevens van iedereen die in Nederland woont, of heeft gewoond, bijgehouden. Bijvoorbeeld wanneer ze zijn geboren en of ze getrouwd zijn, en ook waar ze wonen, en als ze zijn verhuisd, naar welke gemeente in Nederland dat dan was. Onze onderzoekers hebben alleen toegang tot informatie uit de BRP die relevant is voor het onderzoek.

Stel nu dat we willen weten hoeveel mensen hier langer dan 20 jaar wonen. In dit geval zal O&S gebruik maken van de BRP. We zoeken dan op welke mensen er nu in de gemeente Amsterdam wonen. De mensen die in de afgelopen 20 jaar ook ergens anders woonden of jonger zijn dan 20 jaar vallen af. Dan houden we over hoeveel mensen er langer dan 20 jaar in de gemeente wonen.

Maken we gebruik van de BRP, dan kunnen we de hele bevolking meenemen in het onderzoek. Zo’n telling waarbij we alle inwoners meenemen, noemen we een volledige telling.
O&S doet elk jaar een volledige telling van de basisadministratie. Dat gebeurt altijd op 1 januari. Of in ieder geval met de gegevens van die dag. We noemen dat de peildatum. Door telkens dezelfde peildatum te nemen, zijn de verschillende tellingen met elkaar te vergelijken.

Wat zijn bevolkingsstatistieken?
Met de stand van de bevolking uit de BRP kunnen we de bevolkingsstatistieken maken. De bevolkingsstatistieken van Amsterdam geven je de omvang en de samenstelling van de bevolking. Hiermee beantwoorden we vragen als: Hoeveel inwoners zijn er? Welke migratieachtergrond hebben ze? En welke leeftijden hebben ze?
Zo kunnen we met de bevolkingsstatistieken al een hoop zeggen over het leven in de stad. Maar wat doe je, als je het antwoord op een vraag niet kunt vinden in de BRP? Dan doe je een representatief onderzoek.

Hoe doe je een representatief onderzoek?
Stel dat we willen weten of inwoners Amsterdam een fijne fietsstad vinden. Je zou dan aan alle inwoners deze vraag kunnen stellen. Maar dat zou veel tijd en geld kosten. Daarom nemen we een steekproef: We vragen een deel van de inwoners of zij onze stad een fijne fietsplek vinden. Die groep inwoners vertegenwoordigt dan de gehele bevolking. We moeten dan wel goed kijken of de mensen die meedoen aan de steekproef, lijken op de gehele bevolking. Dat doen we door te vragen naar hun leeftijd en geslacht. We gaan dan na of alle groepen inwoners goed worden vertegenwoordigd in de respons. De respons van een onderzoek is het geheel aan reacties. Als al die groepen goed worden vertegenwoordigd dan is het onderzoek representatief. Zo kunnen we straks met enige zekerheid zeggen of inwoners de stad een fijne fietsplek vinden.

Wat doen we met een respons waarbij de deelnemers geen goede afspiegeling zijn van de inwoners van Amsterdam?
Dan gaan we de antwoorden wegen. Met de bevolkingsstatistieken kunnen we de cijfers uit deze steekproef aanpassen, zodat ze toch iets zeggen over dé Amsterdammer. We proberen de samenstelling van de groep respondenten, de mensen van wie we antwoorden hebben gekregen, zo veel mogelijk te laten lijken op die van de totale bevolking van Amsterdam.
We geven meer gewicht aan de antwoorden van groepen die in de steekproef kleiner zijn dan in de gehele bevolking, en juist minder gewicht aan de antwoorden van groepen die in de steekproef groter zijn dan in de gehele bevolking. Zo proberen we de respons representatiever te maken. We verwachten dat de resultaten van het onderzoek daardoor de werkelijkheid beter weerspiegelen.

Hoe stellen we vragen aan Amsterdammers?
O&S kan op verschillende manieren vragen stellen aan Amsterdammers en Weespers: Soms willen we een kleine groep mensen in detail naar hun mening of hun ervaringen vragen. Dat heet kwalitatief onderzoek. Dat doen we als we bijvoorbeeld nog helemaal niet weten wat voor meningen er heersen onder de bevolking. Of als we een ontwikkeling in de meningen zien die we verder willen begrijpen en uitdiepen. Aan de andere kant weten we soms best goed welke meningen er zijn. Je kunt bijvoorbeeld denken aan vervolgonderzoeken of monitors. Dan willen we liever precies weten hoeveel mensen die mening wel of niet hebben. We vragen dan een grote groep mensen of zij het met een stelling eens zijn. Dat heet een enquête en is een vorm van kwantitatief onderzoek.

Hoe doen we een enquête in het echt?
O&S kan Amsterdammers op verschillende manieren vragen stellen: via online formulieren of papieren vragenlijsten, in een straatinterview of via het Onderzoek en Statistiek-panel.
In dat panel zitten bijna 8.000 Amsterdammers en Weespers! Onze enquêteurs weten bij een straatinterview hoe zij de vragen het beste kunnen stellen.

O&S gebruikt de Basisregistratie Personen, de BRP, om een goede steekproef te trekken. Dat doen we enerzijds willekeurig en anderzijds juist heel gericht. Als we een goede afspiegeling willen hebben van alle inwoners dan moeten we een willekeurige selectie uit de BRP maken. Aan de andere kant stellen we soms vragen over een bepaalde buurt of straat. Dan zijn we gericht op zoek naar bewoners van die plek.

We vragen de Amsterdammers en Weespers dus naar hun mening of ervaringen. Maar we stellen ze ook achtergrondvragen, bijvoorbeeld over hun leeftijd of opleidingsniveau. Die cijfers gebruiken we dan om de juiste dingen te kunnen zeggen over de hele bevolking en de groepen daarbinnen.

Dus, met de antwoorden op de vragen die we online, schriftelijk, via ons panel of op straat aan enkele inwoners stellen en met de bevolkingsstatistieken, kunnen we een heleboel uitspraken doen over ‘de Amsterdammer’.